Қытайдың Цифрлық Жібек жолын фреймдеу: Қытайдың Қазақстан мен Қырғызстандағы цифрлық қатысуының медиадағы көрінісі

Аңдатпа

Зерттеу 2020-2026 жылдар аралығында Қазақстан мен Қырғызстандағы мемлекеттік және тәуелсіз бұқаралық ақпарат құралдарының Қытайдың Цифрлық Жібек жолын (ЦЖЖ) қалай фреймдейтінін талдайды. Сапалық контент-талдау мен сыни фреймдік талдауды ұштастыра отырып, зерттеу мақсатты іріктеу арқылы таңдалған жеті медиа басылымның материалдарын қамтиды: Қазақстаннан Kazakhstanskaya Pravda, Kazinform, Azattyq (Азаттық радиосының Қазақ қызметі) және Orda.kz; Қырғызстаннан Kabar, 24.kg және Azattyk (Азаттық радиосының Қырғыз қызметі). Зерттеу негізінен Цифрлық Жібек жолы туралы жарияланымдардың жалпы реңкі мен басым фреймдерін анықтауға бағытталған үш зерттеу сұрағына сүйенеді. Зерттеу нәтижелері Қазақстан мен Қырғызстандағы мемлекеттік және тәуелсіз БАҚ арасында жүйелі айырмашылықтардың бар екенін көрсетті. Мемлекеттік ақпарат құралдары Цифрлық Жібек жол бастамасын ұлттық даму мен технологиялық прогрестің қозғаушы күші ретінде тұрақты түрде сипаттайды. Бұл ретте «президенттік қолдау», «эмуляция арқылы модернизация», және «егемендігі қамтамасыз етілген серіктестік» сияқты нарративтер кеңінен қолданылады. Ал тәуелсіз БАҚ ЦЖЖ-ны сыни тұрғыдан қарастырып, азаматтық бостандықтар мен деректер егемендігіне қатысты қауіптерге назар аударады. Қытайдың цифрлық ықпалы авторитарлық бақылаудың кеңеюіне ықпал ететін фактор ретінде ұсынылады. Зерттеу бұл айырмашылықтардың редакциялық ұстанымнан гөрі институционалдық және құрылымдық факторлармен түсіндірілетінін көрсетеді. Сонымен қатар, зерттеу «Бір белдеу, бір жол» бастамасына қатысушы елдердегі Қытай ықпалы, посткеңестік кеңістіктегі цифрлық авторитаризмнің таралуы және шектеулі медиа жағдайындағы фреймдеу саясаты туралы ғылыми әдебиетке үлес қосады.